​Kluczowe różnice między analizą archetypową a psychoterapią ogólną dotyczą głębi pracy wewnętrznej oraz celu procesu – a konkretnie, odejścia od pracy nad łagodzeniem objawów (psychoterapia) na rzecz świadomego doświadczania „Jaźni” i życia zgodnie z nią (analiza). Podczas gdy psychoterapia może pomóc w radzeniu sobie z codziennością, analiza archetypowa to „skok na głęboką wodę” adresowany do tych, którzy próbują odpowiedzieć na bardziej fundamentalne pytania dotyczące swojego życia.

​

Analiza skupia się przede wszystkim na nieświadomości, wykorzystując symbole, sny i inne formy komunikacji nieświadomej (błędne koło powtarzających się sytuacji życiowych, tendencje autodestrukcyjne, objawy somatyczne itp.) jako drogi do uzyskanie głębszego wglądu w miejsce próby pozbycia się wspomnianych objawów i skupienia na adaptacji społecznej lub poprawie skuteczności ego w radzeniu sobie z wymaganiami codziennego życia i dominującej kultury – czyli obszarów, którymi zajmuje się psychoterapia.

Proces analityczny wspiera unikalną ścieżkę i cel życia i cel jednostki zgodny z jej najgłębszą naturą (co określa się jako „indywiduację”, a co analityk jungowski Gary J. Sparks opisuje jako "zew przeznaczenia”) poprzez reintegrację naturalnej psychologicznej struktury na drodze wycofywania projekcji i przywrócenia relacji z tymi częściami psychiki, które zostały “utracone” w wyniku np. socjalizacji, edukacji, wymagań rodzinnych i kulturowych. Jest to proces powrotu do pierwotnej, przyrodzonej natury, co owocuje odzyskaniem poczucia sensu i smaku życia. Skutek terapeutyczny nie jest tu celem samym w sobie, lecz raczej efektem ubocznym pogłębienia świadomości i poszerzenia perspektywy, odzyskania psychicznej równowagi oraz zyskania poczucia osobistej odpowiedzialności za własne życie, a co za tym idzie – większej swobody w dokonywaniu życiowych wyborów.

​

Stąd też prawdziwa natura analizy archetypowej ma więcej wspólnego z “poddaniem się próbom” niż z „podążaniem za błogością” (J. Campbell). Praca wewnętrzna, gdy jest prowadzona na głębi wymaganej przez duszę, wiąże się z przechodzeniem głębokich wewnętrznych kryzysów i „walk” (tj. znoszenia napięcia przeciwieństw, by umożliwić pojawienie się w psychice nowej, twórczej „trzeciej” strony). Jest to jednak tylko "połowa prawdy": po doświadczeniu i przetrwaniu wewnętrznego konfliktu jednostka musi wnieść nowo zdobytą świadomość z powrotem do świata, wyrażając i wdrażając wyciągnięte wnioski. Jest to rzeczywistość przeżywana, empiryczna, nie zaś intelektualne dążenie.

​

Podsumowując, podczas gdy psychoterapia ma charakter wspierający i skupia się na leczeniu konkretnych problemów, łagodzeniu objawów i modyfikacji zachowań w celu wzmocnienia “ego’ (świadomego „ja”), by lepiej radzić sobie z wyzwaniami życia społecznego i codziennego, analiza archetypowa jest głębszym, nierzadko trudnym i bolesnym, ale ostatecznie faktycznie transformującym procesem angażowania się w nieświadomość na drodze do autentycznego życia.